دار الملكش شهر طنجه است كه نواحى و مواضع و قصبات بسيار و توابع ( فراوان ) دارد » . « 1 » لئون افريقى در قرن دهم هجرى كه طنجه را ديده در وصف آن مىنويسد : پرتغاليها طنجه را « طنجيره » ناميده‌اند . شهرى باستانى است كه شدّاد بن عاد آن را بنياد كرد و ديوارى از برنز به دور آن كشيد و دستور داد شهر را چون بهشت بسازند و سقف خانه‌ها را از برنز و طلا ساخت . او از سراسر دنيا ماليات مىگرفت و طنجه نيز به او ماليات مىداد . مورخان مورد اعتماد مىگويند : روميها بنيانگذار اين شهر هستند و آن را در ساحل درياى مديترانه بنياد كردند و حدود سى ميل از آن سمت تنگه كه كوههاى هركول است ، فاصله دارد و پنجاه و دو ميل از شهر فاس فاصله دارد . طنجه همواره شهرى متمدن و آباد و شريف بوده و از بهترين شكل خانه‌سازى بهره‌مند بوده است . كاخهاى زيبا و قديمى و جديد در آن وجود دارد . سرزمين اطراف طنجه مناسب براى كشاورزى نيست . در نزديكى شهر درّه‌اى است كه در آن آب چشمه‌اى جارى است و باغهاى فراوان پرتقال و ليمو و ساير ميوه‌ها و انواع انگور در بيرون شهر ديده مىشود ، ولى خاك شهر شنى است . مردم طنجه در رفاه زندگى مىكنند . تا اينكه شهر اصيلا سقوط كرد ؛ چون خبر آن به مردم طنجه رسيد هركه هرچه داشت با كمترين قيمت فروخت و فرار كرد و به شهر فاس پناه برد . شاه پرتغال افسرى را فرستاد تا شهر طنجه را تصرف كرد و شاه يكى از نزديكان خود را به آنجا فرستاد ، و اين شهر ( طنجه ) اكنون اهميت دارد ؛ چون در نزديكى كوههاى غماره دشمنان نصارا ( مسيحيان ) قرار دارد . طنجه پيش از سقوط ، 250 سال در تصرف پرتغاليها بوده است . چون شاه فاس در آن زمان در حال جنگ با يك شورشى بود كه مكناس را از او گرفته بود ، سرانجام شاه فاس با آن شورشى پيمان آتش‌بس امضا كرد و يكى از مشاوران خود را با سپاه انبوهى براى دفاع از طنجه فرستاد و پرتغاليها را شكست دادند و بسيارى از آنها را كشتند . . . شاه پرتغال از شكست سپاهش به خشم آمد و بعد از مدتى كوتاه ناوگانى ديگر فرستاد كه آن هم شكست خورد و خسارات مالى و جانى فراوان ديد . در 917 ق / 1511 - 1512 م نيز دوباره پرتغاليها به شهر طنجه حمله كردند . « 2 »

--> ( 1 ) . نزهة القلوب ؛ ص 269 . ( 2 ) . وصف افريقيا ؛ ج 1 ، ص 313 - 315 .